Afvegaleiðing vestrænna fjölmiðla um Palestínu

Niðurstöður greiningar Prism í samstarfi við Visualizing Palestine á hlutdrægni vestrænna fjölmiðla gagnvart Ísrael

Afvegaleiðing meginstraums fjölmiðla á vesturlöndum varðandi málefni Palestínu hefur um langt skeið fylgt ákveðinni aðferðafræði til að sjálfviljugt þóknast hagsmunum vestrænna stjórnvalda, þ.m.t. bandarískra og ísraelskra.

Þar hafa fjársterkir og öflugir þrýstihópar ísraela á vesturlöndum verið hvað mest ráðandi enda hefur það verið sérstakt markmið Ísraels að halda úti áróðri (Hasbara) á vesturlöndum til að afvegaleiða staðreyndir um landnema-nýlenduverkefni síonista í Palestínu þar sem þjóðernishreinsun, þjóðarmorð og landrán hefur staðið yfir í 77 ár.

Mánaðarlöng rannsókn Prism leiðir í ljós hlutdrægni gagnvart Ísrael hjá forustumönnum helstu fréttastofa Bandaríkjanna, sem magnaðist upp eftir 7. október 2023.

Fjölmiðillinn Prism tók höndum saman við Visualizing Palestine til að útskýra þessa mánaðarlöngu rannsókn. Með þessu samstarfi þá birtir Visualizing Palestine grafíska mynd af niðurstöðum fréttar Prism og birtir mynd af því hvernig umfjöllun um Palestínu er mótuð innan bandarískra fréttastofa – frá upphafi til ritstjórnar og síðan til birtingar.

Andóf innan fjölmiðla

Eftir því sem hraði og umfang þjóðarmorðsins á Palestínumönnum jókst af hálfu Ísraels þá kom fram andóf af hálfu bandarískra blaðamanna gegn óbreyttu ástandi á fréttastofum þeirra. Í nóvember 2023 undirrituðu hundruðir þeirra undir bréf þar sem krafist var sanngjarnrar umfjöllunar og ábyrgrar af hálfu stjórnenda fréttastofanna, margir bjuggust við hefndum og óskuðu því eftir nafnleynd, þó ekki allir.

Í september 2024 birti National Writers Union skýrslu sem bar heitið „Red Lines: Retaliation in the Media Industry During the War in Gaza.“ Skýrslan rakti 44 tilfelli hefndaraðgerða gegn meira en 100 blaðamönnum í Bandaríkjunum sem taldir voru styðja málstað Palestínumanna eða gagnrýndu Ísrael. Meðal hefndaraðgerðanna voru uppsagnir starfsmanna, hætt við eða verkefni takmörkuð, reynt að hindra virkni blaðamanna á samfélagsmiðlum, áreitni á netinu og afturköllun verðlauna. Að minnsta kosti þrír blaðamenn voru neyddir til að segja upp störfum.

Þrýstingur á fjölmiðla

Sjálfsritskoðun blaðamanna eykst því meira sem þrýstingur ólíkra hagsmunaaðila og þrýstihópa eykst og það á ekki síst við um fréttaumfjöllun um málefni Palestínu.

Þrýstingurinn kemur frá eigendum viðkomandi fjölmiðla, fjárhagslegum bakhjörlum þeirra (m.a. stuðningsaðilum ísraelsríkis (síonistum)) og fjársterkra ísraelskra þrýstihópa á vesturlöndum sem valda viðvarandi og skipulögðu áreiti gegn fréttastofum, blaðamönnum og ritstjórum ef fréttaflutningur er ekki þeim að skapi.

Þrýstihópur ísraela er mjög áhrifaríkur í að beina neikvæðri umsögn til fréttastofa. „Það eykur óþægindin fyrir ritstjóra og framleiðendur þegar þeir snerta eitthvað af þessum fréttum.“

William Youmans, rannsakandi í alþjóðlegum fjölmiðlum, lögum og stjórnmálum.

Afleiðing áreitis frá innri og ytri aðilum

Afleiðingin er að blaðamenn sem berjast fyrir betri umfjöllun um það sem raunverulega á sér stað á Gaza verða fyrir m.a. eftirfarandi hefndaraðgerðum af hálfu fréttastofanna:

• fréttaumfjöllun um Gaza er flutt til annarra blaðamanna.
• ekki tekið við efni um Gaza frá lausráðnum blaðamönnum til umfjöllunar í fjölmiðlinum ef þær kunna að stuða hagsmunaaðila og þrýstihópa.
• endalausar tillögur ritstjórnar um breytt orðalag fréttar áður en hún fæst birt (til að þreyta blaðamann eða seinka/sleppa birtingu fréttarinnar).

Aðferðafræðin felst í því að skapa vinnuumhverfi þar sem blaðamenn finna sig óörugga í sinni fréttaumfjöllun þegar hún kann að vera í andstöðu við vilja eigenda, bakhjarla, samstarfsmanna eða öflugra utanaðkomandi þrýstihópa.

Eftirfarandi eru dæmi um það sem blaðamenn hafa fengið að reyna vegna umfjöllunar um atburði í Palestínu og þá sérstaklega Gaza:

• Blaðamenn upplifa ótta og fyrirlitningu í fréttavinnslu á fréttastofunni þegar þeir vilja fjalla ítarlega um Palestínu.
• Ritstjórar segja viðkomandi blaðamönnum að fréttastofan fjalli ekki um erlendir fréttir þrátt fyrir að fjallað sé um Úkraínu og Íran.
• Blaðamenn óska eftir að fréttastofan ítreki kröfur alþjóðalaga um vernd samstarfsmanna á vettvangi og almennur leiðari er skrifaður um vernd blaðamanna á átakasvæðum án þess að minnast á hlutverk Ísraels í brotum á alþjóðalögum í því sambandi.

Starfsmannahald fjölmiðla

Fréttastofur vestrænna fjölmiðla hafa ráðið fyrrverandi yfirmenn leyniþjónustu Ísraels og blaðafulltrúa þeirra til starfa til að fjalla sérstaklega um Palestínu sem þjónkun við hagsmuni ísraelskra stjórnvalda.

• New York Times réð fyrrverandi ofursta í leyniþjónustu Ísraels til að fjalla um nauðganir 7. okt. 2023 með ótrúverðugum heimildum.
• CNN réð fyrrverandi blaðafulltrúa Ísraels og ofursta í leyniþjónustu Ísraels á fréttastofu sína í Jerúsalem sem annaðist fréttaumfjöllun og fréttamat atburða í Palestínu og sú vinnsla var háð kvöðum um ritskoðun af hálfu ísraelska hersins.
• The Wall Street Journal réð fyrrverandi ofursta ísraelska hersins í starf pólitísks fréttaritara til að halda á lofti fullyrðingum ísraelskra stjórnvalda sem miðuðu að því að grafa undan starfsemi Flóttamannahjálpar SÞ fyrir Palestínu (UNRWA).
• Ritstjóri BBC sem stýrir Mið-Austurlanda skrifstofunni í London er viljugur samverkamaður bæði Mossad (leyniþjónustu Ísraels) og CIA (leyniþjónustu BNA) og tekur virkan þátt í að afvegaleiða fréttaumfjöllun um það sem á sér stað á Gaza og á Vesturbakkanum til að þóknast hagsmunum stjórnvalda í Ísrael og BNA. (Heimild: MintPress News)
• Blaðamenn sem eru af palestínskum uppruna eða arabar og múslimar voru færðir til í starfi vegna þess að þeir voru taldir hlutdrægir miðað við uppruna sinn eða trú.

Áreiðanleiki fréttaheimilda

Margar bandarískar fréttastofur vísa til ísraelskra opinberra heimilda, þar á meðal hernaðarheimilda, þrátt fyrir að þær hafi margsinnis reynst óáreiðanlegar á umliðnum áratugum og jafnframt eru palestínskar heimildir dregnar í efa.

Umdeildir ritstjórnarferlar

Fréttir um Palestínu eru oft undirorpin óvenju umdeildum ritstjórnarferlum sem miða að því að koma í veg fyrir áreiti frá ísraelskum þrýstihópum. Margar bandarískar fréttastofur fyrirskipuðu blaðamönnum og ritstjórum að forðast hugtök sem mannréttindasérfræðingar nota almennt til að lýsa brotum Ísraelsmanna á alþjóðalögum.

Fyrir 17. október 2023 þá minntust enskir fréttamiðlar almennt á Heilbrigðisráðuneyti Palestínu varðandi tölur látinna palestínumanna en eftir það fóru þeir að nota hugtakið „Hamas rekið“ eða „Hamas stjórnað“ Heilbrigðisráðuneyti til að rugla saman borgaralegu ráðuneyti og vopnuðum andspyrnuhópi.

Dæmi um ritskoðun ritstjórnar á viðurkenndum hugtökum sem best lýsa því sem fjallað er um og í staðinn að nota hugtök sem ná ekki almennilega utan um það sem verið er að lýsa og eru jafnvel afvegaleiðandi, sjá eftirfarandi ábendingu ritstjóra til blaðamanns:

Vinsamlegast skiptið orðinu „aðskilnaðarstefna“ út fyrir „mismunun“ í sögunni, jafnvel þótt það sé úr beinni tilvitnun. Fjarlægið hugtakið „þjóðernishreinsun“ og lýsið fjöldaflutningum Ísraelsmanna á Palestínumönnum á Gaza sem „brottflutningi“.

Ritstjórnir sumra vestrænna fjölmiðla (m.a. New York Times) gáfu út lista yfir hugtök sem blaðamenn fjölmiðlanna voru beðnir um að forðast í fréttaumfjöllun um Palestínu og Gaza, sjá eftirfarandi lista:

• Aðskilnaðarstefna
• Nýlendustefna
• Þjóðernishreinsun
• Þjóðarmorð
• Hernumið landsvæði
• Palestína
• Flóttamannabúðir
• Síonismi

Hlutdrægni í fréttaumfjöllun

Afmennskandi orðalag gagnvart Palestínumönnum fékk oft ekki sömu naflaskoðun og orðalag sem staðfesti réttindi Palestínumanna.

Dæmi um fréttaflutning hjá AP fréttastofunni:

1. Upplýsingar frá palestínumönnum eru dregnar í efa með því að gefa til kynna að um fullyrðingu sé að ræða en ekki staðreynd, „Heilbrigðisráðuneyti Gaza sagði„, eða hlutlaust tilgreina atburði þar sem gerandi er ekki nefndur, „hefðu verið drepin„, og að afmennska með köldum hætti þegar börn eru myrt, „undir 18 ára aldri„.
2. Fréttflutningur um palestínumenn er hins vegar þannig að gerandi er ávallt tilgreindur og ísraelar eru myrtir, „Árás Hamas … drap“ og myrtum ísraelum er lýst með mannlegum og lýsandi hætti, „börn og unga tónlistarhátíðargesti„.

„Heilbrigðisráðuneyti Gaza sagði á föstudag að um það bil 1.900 manns hefðu verið drepin á svæðinu, þar á meðal meira en 580 undir 18 ára aldri og 351 kona. Árás Hamas … drap meira en 1.300 manns í Ísrael, þar á meðal konur, börn og unga tónlistarhátíðargesti.“

Frétt frá Associated Press, 13. október 2023

Samkvæmt greiningu þriggja helstu fjölmiðla voru gildishlaðin lýsingarorð (e. emotive terms) oftar notuð til að lýsa dauðsföllum ísraelsmanna en dauðsföllum palestínumanna, sérstaklega á fyrstu vikum þjóðarmorðsins.

Minnisblað sent á blaðamenn New York Times varðandi fréttaumfjöllun um Palestínu

Orð eins og „slátrun“, „fjöldamorð“ og „blóðbað“ miðla oft meiri tilfinningum en upplýsingum. Hugsið ykkur vel um áður en þið notið þau með ykkar röddu.

Minnisblað New York Times, nóvember 2023

Orð sem notuð voru í fréttaumfjöllun New York Times á tímabilinu 7. október til 24. nóvember 2023

Orðanotkun í fréttaflutningi	Látnir ísraelar (hversu oft notuð)	Látnir palestínumenn (hversu oft notuð)
Fjöldamorð	53	1
Slátrun	22	1
Hræðilegt	11	1

Á endanum skyggir ritstjórnarferlið oft á hver, hvað og hvers vegna í sögunni – kjarnan í umfjöllun staðreynda – sem sjálfviljugt verndar hagsmuni bandarískra og ísraelskra stjórnvalda.

---

---

Ofangreindur texti byggir m.a. á úrdrætti í lauslegri þýðingu á grein Laura Albast „‘I’m so dehumanized’: Journalists say U.S. newsrooms treat Palestine with fear and contempt“ og glærum Visualizing Palestine „What happens to stories about Palestine in U.S. newsrooms?“ um afvegaleiðingu vestrænna fjölmiðla um atburði í Palestínu..

Heimildir:

• Visualizing Palestine – Sjónræn birting á niðurstöðum rannsóknarskýrslu Prism Reports á hlutdrægni gagnvart Ísrael í hefðbundnum bandarískum fréttastofum, sérstaklega eftir 7. október 2023. Skýrslan kannar reynslu blaðamanna af kúgun og þöggun í Bandaríkjunum með ítarlegum hætti og staðreyndum um þjóðarmorðin. Þetta samstarf milli Prism og Visualizing Palestine afhjúpar og lýsir því hvað gerist við fréttir um Palestínu í bandarískum fréttastofum, frá upphafi fréttar til umfjöllunar, ritstjórnunar og birtingar.
• Prism Reports – ‘I’m so dehumanized’: Journalists say U.S. newsrooms treat Palestine with fear and contempt
• Visualizing Palestine – „What happens to stories about Palestine in U.S. newsrooms?
• Raffi Berg: BBC Middle East Editor exposed as CIA, Mossad collaborator – MintPress News.

Samanburðargreining á hlutdrægni fjölmiðla í 8 vestrænum fjölmiðlum

Stutt ágrip greiningar sem birt var í nóvember 2025:

Þessi greining var gerð af Media Bias Meter, verkefni í eigu Tech for Palestine, sem greindi texta 54.449 greina sem birtust á tímabilinu 7. október 2023 til ágúst 2025, sem er 100 vikna tímabil, í átta helstu vestrænum fréttamiðlum frá Norður-Ameríku og Evrópu. Þrátt fyrir landfræðilega, tungumálalega og hugmyndafræðilega fjölbreytni þeirra, leiddi fréttaumfjöllunin í ljós áberandi samræmt mynstur: Kerfisbundin skekkja í frásögnum um þjóðarmorðið á Gaza sem hygglir ísraelskri framsetningu en jaðarsetur palestínsk sjónarmið.

Kerfisbundin skekkja á frásögnum um þjóðarmorðið á Gaza sem hygglir ísraelskri framsetningu en jaðarsetur palestínsk sjónarmið

Mismunur í fyrirsögnum: Í úrtakinu einblíndu fyrirsagnir yfirgnæfandi á ísraelsk sjónarmið. Til dæmis birti New York Times „Ísrael“ í fyrirsögnum 186 sinnum fyrir hvert eitt skipti sem minnst var á „Palestínu“. Þegar minnst var á Palestínu var það oft í óbeinum skilningi, svo sem með vísun í mótmælendur sem styðja Palestínu, frekar en fréttum sem snerust um raddir Palestínumanna eða fullveldi þeirra.

Að afmá hernám og sögulegt samhengi: Hugtök sem eru nauðsynleg til að skilja skipulegt gangverk stríðsins og valdaójafnvægisins, svo sem „hernám“, „ólöglegar byggðir“ og „herkví“, voru annað hvort sleppt eða mjög lítið notuð. Slík frásögn sviptir í burtu því ofbeldi sem Palestínumenn eru beittir og lagalegum rétti þjóðar undir hernámi til að veita andspyrnu, lætur andspyrnuna virðast handahófskennda eða órökrétta, en hylur á sama tíma ísraelskt ofbeldi, víðtækt valdamisræmi og viðvarandi mannúðarkreppu á Gaza og um alla Palestínu.

Innrömmun í gegnum hryðjuverk: Ríkjandi innrömmun lýsinga á Palestínumönnum er í gegnum „hryðjuverk“. Tilfinningaþrungin hugtök eins og „hryðjuverkamenn“ og „hryðjuverkasamtök“ voru alls staðar og ýttu oft út auðkenningu á borgurum og mannúðaráhyggjum. Þessi sérstaka innrömmun styrkti langvarandi staðalímyndir um austurlenskt fólk eins og Araba og múslima sem í eðli sínu séu ofbeldisfullir eða barbarískir og réttlættu „viðbrögð“ Ísraelshers sem „sjálfsvörn“.

Tilfinningahyggja án gagnrýnnar skoðunar: Sögunni sem víða var dreift um „hálshöggvin börn“ sýnir hvernig tilfinningalega sterkar frásagnir geta yfirbugað blaðamennskustaðla. Í upphafi var fullyrðingunni dreift án sönnunargagna og notuð af Ísrael og vestrænum stjórnmálamönnum til að vekja reiði almennings og réttlæta hefndaraðgerðir. Vanræksla fjölmiðla að rannsaka eða staðfesta sjálfstætt og síðar leiðrétta eða endurskoða söguna undirstrikar hvernig ritstjórnarval um æsifréttamennsku getur fest í sessi austurlenskar staðalímyndir og afmennskandi framsetningu á annarri hlið stríðsins.

Samanlagt sýnir þetta mynstur skipulegar skekkjur í umfjöllun vestrænna fjölmiðla um Gaza, skekkju sem skekkir skilning almennings með því að leggja áherslu á þjáningar Ísraelsmanna, eyða út palestínsku samhengi, þar á meðal lagalegum rétti að veita andspyrnu, og magna upp staðalímyndir. Niðurstöðurnar kalla á ítarlegri skoðun á starfsháttum fréttastofa, ritstjórnarlegri umgjörð og siðferðilegri ábyrgð fjölmiðla við að móta alþjóðlega skynjun á stríði og óréttlæti.

Mynstur um skipulegar skekkjur í umfjöllun vestrænna fjölmiðla sem skekkja skilning almennings á þjáningum og samhengi hluta hjá málsaðilum

Fjölmiðlar og fjöldi greina sem voru rýndar í rannsókninni

Yfirlit úttektar og helstu niðurstöður

Niðurstaða greiningar

Ein af áberandi niðurstöðum þessarar greiningar er að stjórnmálaleg stefnumörkun fjölmiðla – hvort sem þeir voru vinstri, miðju eða hægri – spáði ekki áreiðanlega fyrir um hlutdrægni í umfjöllun um þjóðarmorðið á Gaza. Reyndar sýndu nokkrir hægrisinnaðir fjölmiðlar meiri hófsemi en miðju- eða miðju-vinstri fjölmiðlar.

Með því að gefa hverjum fjölmiðli hlutdrægnistig frá 1 til 8 fyrir hverja innsýn – raða þeim frá hlutdrægustu (8 stig) til minnst (1 stig) hlutdrægra – og safna síðan þessum stigum saman komumst við að því að The New York Times, Der Spiegel, The Globe and Mail og BBC voru hlutdrægustu fjölmiðlarnir, jafnvel í samanburði við hægri-popúlíska fjölmiðilinn De Telegraaf.

Ein möguleg skýring er sú að hægrisinnaðir fjölmiðlar gera ráð fyrir að kjarnahópur þeirra hafi þegar rótgrónar skoðanir á átökunum, sem dregur úr hvata til að taka þátt í ritstjórnarlegri stýringu frásagnar. Aftur á móti geta miðju- og frjálslyndir fjölmiðlar, sem oft eru taldir gæta siðferðilegs jafnvægis, leggi meiri áherslu á ritstjórn til að verja ímynd Ísraels undir formerkjum hlutleysis.

Samanlögðu áhrifin eru brengluð frásögn til almennings sem afmennskar Palestínumenn og endurskilgreinir ofbeldi ríkisins sem sjálfsvörn gagnvart frumbyggjum sem sæta hernámi og herkví

Mynstrið er óyggjandi: Vestræn umfjöllun um Palestínu er enn skipulega hlutdræg.

Mikilvægir þættir palestínskrar reynslu: Dregið er úr upplýsingum eða sleppt um viðvarandi hernám, fjöldaflótta og sögulegt misrétti Palestínumanna á meðan að frásagnir Ísraelsmanna eru látnar ráða ríkjum. Raddir Ísraelsmanna leiða frásagnirnar, þjáningar Ísraelsmanna eru fyrirsagnir frétta og hernaðaraðgerðir Ísraelsmanna eru ítrekað settar fram sem réttlætanleg „viðbrögð“.

Samanlögðu áhrifin eru brengluð frásögn til almennings sem afmennskar Palestínumenn og endurskilgreinir ofbeldi ríkisins sem sjálfsvörn gagnvart frumbyggjum sem sæta hernámi og herkví. Þessi skekkja gerir meira en að rangfæra – hún mótar stefnu, deyfir reiði og staðlar óréttlæti. Þetta er ekki hlutdrægni einnar fréttastofu, heldur stofnanabundið ástand vestrænnar blaðamennsku sem heldur áfram að skyggja á raunveruleika þjáningar Palestínumanna og ósamhverfu þessa stríðs.

Ofangreint er úrdráttur úr greiningu Media Bias Meter á vestrænum fjölmiðlum varðandi Gaza og Palestínu (lausleg þýðing).

Heimild:

Media Bias Meter, samanburðargreining á vestrænum fjölmiðlum varðandi umfjöllun á Gaza og Palestínu frá 7. okt. 2023.

Myndbönd sem fjalla um afvegaleiðingu vestrænna fjölmiðla um Palestínu

---