„Framleitt samþykki fyrir þjóðarmorði.“
Nýleg rannsókn af hálfu NewsCord sem nýtir m.a. gervigreind til að vinna úr safni gagna leiðir í ljós að umfjöllun meginstraums fjölmiðla í Bretlandi fjalla með hlutdrægum hætti um þjóðarmorð Ísraels á Gaza. Fréttaflutningur fjölmiðlanna dregur beinlínis úr vægi ofbeldisverka Ísraels og á sama tíma eru Palestínumenn afmennskaðir. Sem dæmi nefndi BBC ekki Ísrael sem geranda í 50% tilvika í fréttaflutningi sínum gagnvart dauðsföllum óbreyttra borgara á Gaza.
Ný gögn úr málfræðilegri greiningu frá NewsCord sem ber saman hlutdrægni breskra meginstraums fjölmiðla sýnir fram á að BBC, Sky News og Guardian hafa tekið ritstjórnarlegar ákvarðanir sem koma sér vel fyrir Ísrael í umfjöllun fjölmiðlana um þjóðarmorðið á Gaza frá árinu 2023. Með því að nota óskýrt og óvirkt orðlag ásamt neikvæðum skilgreiningum eins og „heilbrigðisráðuneyti undir stjórn Hamas“.
Bæði Sky og BBC News fullyrða þrátt fyrir þetta að umfjöllun þeirra sé óhlutdræg og Guardian fullyrðir að það viðhaldi sjálfstæðri blaðamennsku á grunni gilda. BBC, sem er fjármagnað af skattgreiðendum, er stjórnarskrárbundið af konunglega sáttmálanum og bæði Sky og BBC eru undir eftirliti Ofcom.
Greining NewsCord byggist á 11.295 úrdráttum úr 686 stafrænum fréttagreinum frá Guardian, Sky News, BBC News og Al Jazeera til að magngreina skekkju í umfjöllun um þjóðarmorð Ísraelsmanna í Gaza frá október 2023.
Tilvísun í ábyrgð á mannfalli
Þegar óbreyttir borgarar eru drepnir á Gaza, hvernig tilgreina breskir fjölmiðlar ábyrgð verknaðar? Þetta súlurit tilgreinir hvort fjölmiðlar nefna sérstaklega geranda árásarinnar eða nota óbeint, dulið orðalag sem hylur gerandann. Bilið á milli beinnar og óbeinnar tilvísunar í ábyrgð sýnir í hvaða mæli fjölmiðlar hylja raunveruleikann gagnvart lesendum um hver ber ábyrgð á dauðsföllum óbreyttra borgara.
Þessi greining skoðar útdrætti úr megintexta greinar, ekki fyrirsagnir. Fjallað er um greiningu á fyrirsögnum sérstaklega hér að neðan.
Hver súla sýnir hlutfall af úrdráttum sem tengjast mannfalli þar sem fjölmiðill nefnir annað hvort gerandann sérstaklega (t.d. „Ísrael réðst á“) eða notar óbeint orðalag sem forðast að nefna hver framkvæmdi árásina (t.d. „loftárás“). Hærra hlutfall beinnar tilvísunar þýðir að fjölmiðillinn segir lesendum á áreiðanlegri hátt hver ber ábyrgð.
Virkar og óvirkar raddir í fréttaflutningi um mannfall
Í gagnaskýrslu NewsCord, sem birt var 23. apríl s.l., kemur fram að þegar BBC fjallaði um mannfall Palestínumanna var óvirk rödd notuð, þ.e. ábyrgð á verknaði er gerð óljós – „15 drepnir þegar Ísrael ræðst á flóttamannabúðir“ frekar en„Ísrael drap 15 manns“ – í næstum fjórum af hverjum fimm tilfellum (77%), er vald og ábyrgð verknaðar fjarlægð frá Ísrael. Sky News notaði óvirka rödd til að fjalla um mannfall Palestínumanna í 71% tilfella, Guardian í 67% og Al Jazeera í 53%.
Óvirk rödd (e. passive voice) er málfræðileg uppbygging setningar þar sem áherslan er á verknaðinn en ekki gerandann. Hún er mynduð með því að færa fókusinn að skotmarki aðgerðarinnar, sem oft er notað til að hljóma hlutlægt, en í reynd felur það gerandann. Í umfjöllun um þjóðarmorðið á Gaza þýðir þetta muninn á „Ísrael drap 47 manns“ (virk rödd (e. active voice) eða „47 manns voru drepnir þegar Ísrael réðst á Nuseirat“ (óvirk rödd (e. passive voice). Þegar fjölmiðlar skrifa kerfisbundið „heimili voru eyðilögð, þegar Ísrael réðst á staði“, „sjúkrahús varð fyrir loftárás af Ísrael“, „börn fundust látin eftir nótt af ísraelskum loftárásum“, milda þær gjörðir gerandans.
Virk rödd (e. active voice) gefur skýrt til kynna hver gerði hvað við hvern. Óvirk rödd (e. passive voice), „fólk var drepið“ í stað „Ísrael drap fólk“, fjarlægir vald og ábyrgð. Þetta súlurit greinir jafnvægið milli virkrar og óvirkrar raddar þegar greint er frá mannfalli í Palestínu og sýnir hvernig tungumálið sjálft getur skyggt á ábyrgð.
Hver súla sýnir hlutfall setninga um fórnarlömb sem skrifaðar eru með virkri röddu (gerandinn framkvæmir aðgerðina, t.d. „Ísrael sprengdi“) samanborið við óvirka rödd (gerandinn ekki bendlaður við aðgerðina, t.d. „byggingin var sprengd“). Hátt hlutfall óvirkrar raddar gefur til kynna að fjölmiðillinn fjarlægir gerandann kerfisbundið úr umfjöllun sinni gagnvart fórnarlömbum.
Greining fyrirsagna
Gerandi nefndur
Fyrirsagnir eru mest lesna efnið í hvaða fréttagrein sem er og setja rammann fyrir hvernig lesendur skilja sögu.
Þessi greining kannar hvort fyrirsagnir nefna gerandann, nota virka eða óvirka rödd, mennska fórnarlömbin og tilgreina mannfallstölur. Hver þessara valkosta mótar skynjun lesenda áður en þeir lesa greinina sjálfa.
Hlutfall fyrirsagna í hverjum fjölmiðli þar sem gerandi árásarinnar er nefndur sérstaklega. Lágt hlutfall þýðir að fjölmiðillinn birtir oft fyrirsagnir um morð án þess að láta lesendur vita hver framdi þau.
Flokkun raddar í fyrirsögnum
Hvernig fyrirsagnir dreifast með virkri rödd (gerandi nefndur), óvirkri rödd (gerandi fjarlægður) og hlutlausu/lýsandi orðalagi.
Samanburður gerður á hve mikið hver fjölmiðill notar óvirka rödd í fyrirsagnaskrifum sínum.
Mennskun fórnarlamba í fyrirsögnum
Hvort fyrirsagnir mennski fórnarlömb með því að nefna þau, gefa upp aldur eða veita persónulegar upplýsingar — í stað þess að vísa aðeins til þeirra sem tölfræði eða nafnlausra tölustafa.
Meiri mennskun þýðir að fjölmiðillinn meðhöndlar fórnarlömb sem einstaklinga, ekki tölur.
Nákvæmni fyrirsagna um dauðsföll
Hvort fyrirsagnir innihaldi nákvæma tölu um dauðsföll, noti óljóst orðalag eins og „margir drepnir“ eða sleppi tölum um mannfall alveg, nákvæmari umfjöllun gefur lesendum skýrari mynd af umfangi ofbeldisins.
Í viðbrögðum við niðurstöðum NewsCord sagði Jeremy Corbyn, fyrrverandi leiðtogi Verkamannaflokksins, við Novara Media að breskir fjölmiðlar hefðu „framleitt samþykki fyrir þjóðarmorði“.
Lykilniðurstöður gagnaúttektar
Einnig kom fram í gagnaskýrslunni að BBC News nefndi EKKI Ísrael sem geranda í árásum Ísraelsmanna þar sem óbreyttir borgarar voru drepnir á Gaza í 50% allra greindra tilfella, Guardian í 45% tilfella og Sky News í 46% tilfella – samanborið við 11% tilfella hjá Al Jazeera.
| Hlutfall | Lýsing |
|---|---|
| 50% | BBC rekur árásir til Ísraelsmanna sérstaklega í aðeins helmingi tilfella |
| 80% | BBC notar óvirka rödd (e. passive voice) í næstum fjórum af hverjum fimm í setningum um mannfall |
| 89% | Al Jazeera nefnir gerandann berum orðum — næstum tvöfalt meira en BBC |
| 60% | BBC flokkar heilbrigðisráðuneyti Gaza sem „tengt Hamas“ í 60% tilfella allra dauðsfalla |
| 0.6% | BBC bætir við trúverðugleika Sameinuðu þjóðanna í samhengi við merkimiðann „Tengt Hamas“ í aðeins í 0,6% tilfella |
| 2× | Sky News gefur ísraelskum sjónarmiðum næstum tvöfalt meira svigrúm en palestínskum |
| 2× | BBC mennskar ísraelska gísla tvöfalt oftar en palestínska gísla |
| 0 | BBC hefur aldrei greint frá þjóðarmorðsyfirlýsingum Herzog, Katz, Netanyahu eða Gallant |
Fréttagreinar voru aðeins teknar með til greiningar í þeim tilvikum þar sem allir fjórir fjölmiðlarnir birtu að minnsta kosti eina frétt um sama atburðinn, til að tryggja hlið við hlið samanburð og mat á samræmdum mælikvörðum.
BBC tilgreindi sérstaklega að Heilbrigðisráðuneyti Gaza væri „tengt Hamas“ í 60% tilfella þar sem tilkynnt var um dauðsföll, samanborið við 36% tilfella hjá Sky News. BBC tók heldur ekki fram að Sameinuðu þjóðirnar teldu tölur heilbrigðisráðuneytis Gaza trúverðugar – og bætti því við samhengi frásagnarinnar í aðeins 0,6% tilfella.
Trúverðugleiki heimilda
Þegar breskir fjölmiðlar vitna í tölur um mannfall palestínumanna, setja þeir þær fram sem staðreyndir, eigna þær heilbrigðisráðuneyti Gaza eða bæta við orðum eins og „tengt Hamas“? Þessi greining sýnir hvernig fjölmiðlar meðhöndla trúverðugleika palestínskra heimilda samanborið við ísraelskar og hvort orðalagið sem notað er grafi óbeint undan áreiðanleika tilkynntra mannfalla.
Hver súla sýnir hlutfall tilvitnana í dauðsföll þar sem fjölmiðill notar ákveðna skilgreiningu. „Tengt Hamas“ grefur undan trúverðugleika, „Heilbrigðisráðuneytið“ er hlutlaus tilvísun, „Læknar“ vitna beint í heilbrigðisstarfsmenn og „Staðreynd“ sýnir töluna án fyrirvara. Sundurliðunin sýnir hvernig hver fjölmiðill nálgast trúverðugleika gagna um palestínsk dauðsföll.
Samhengi tengt Hamas
Samanburður milli heimilda
Í þeim tilvikum þar sem fjölmiðill notar merkinguna „tengt Hamas“ þá sýnir þetta súlurit hversu oft trúverðugleika Sameinuðu þjóðanna er bætt við samhengið (þar sem tekið er fram að tölurnar eru staðfestar af alþjóðastofnunum), setur það fram með neikvæðum vísbendingum um trúverðugleika (gefur í skyn að gögnin séu óáreiðanleg) eða setur tölurnar fram á hlutlausan hátt án frekara samhengis.
„Það sem afmennskan gerir í raun og veru er að hún sviptir þá sem hafa verið afmennskaðir réttmæti og gerir þeim óheimilt að tjá sig um eigin reynslu. Við erum ekki lengur talin lögmæt upplýsingaveita. Við erum ekki einu sinni talin lögmæt heimild um okkar látnu.“
Hala Alyan
Palestínsk-amerískur rithöfundur og sálfræðingur
Sundurliðun sjónarhorns
Í þessum kafla er kafað dýpra í skiptingu sjónarhorna og þær undirtegundir ísraelskra og palestínskra sjónarmiða sundurliðaðar sem koma fram í umfjölluninni. Eru palestínskar raddir fyrst og fremst um þjáningar, eða innihalda þær pólitíska greiningu og frásagnir af andspyrnu? Eru ísraelsk sjónarmið ráðandi af öryggisramma eða innihalda þau andófsraddir?
Hver súla sýnir hlutfall orðafjölda sem úthlutað er tiltekinni undirtegund sjónarhorns. Fyrir ísraelsk sjónarhorn felur þetta í sér raddir stjórnvalda, hersins, landnema og andófsmanna. Sundurliðunin sýnir hvaða tegundir radda hver fjölmiðill magnar eða bælir niður.
Hver súla sýnir hlutfall orðafjölda sem úthlutað er tiltekinni undirtegund sjónarhorns. Fyrir palestínsk sjónarhorn felur þetta í sér raddir almennra borgara, stjórnmálalegra sjónarmiða, mannúðarlegra sjónarmiða og andspyrnuhreyfinga. Sundurliðunin sýnir hvaða tegundir radda hver fjölmiðill magnar eða bælir niður.
Samkenndarbil
Greining NewsCord skoðaði einnig hvernig ísraelsk og palestínsk sjónarmið voru tekin með í umfjöllunina og komst að því að Sky News gaf ísraelskum sjónarmiðum næstum tvöfalt meira rými en palestínskum (28% á móti 15%). Af þeim fjórum fjölmiðlum sem greindar voru í gagnasafninu kom í ljós að aðeins Al Jazeera gaf palestínskum röddum meira rými.
Í umfjöllun um gísla og fanga kom fram í gagnaskýrslunni „samkenndarbil“ þar sem ísraelskir gíslar eru yfirleitt nefndir á nafn, fjölskyldur þeirra teknar viðtöl og þjáningar þeirra settar í forgrunn.
Af næstum 10.000 Palestínumönnum sem eru í haldi í ísraelskum fangelsum þar af eru yfir 3.300 „stjórnsýslufangar“ (fangelsun án ákæru) og meira en 450 eru börn. Þrátt fyrir það kom í ljós að Palestínumenn fengu mun minni mannúðlega umfjöllun.
Í umfjöllun BBC News kom í ljós að mennskun ísraelska gísla var gerð nærri tvöfalt oftar en gagnvart Palestínumönnum – 58% ísraelskra gísla voru mennskaðir samanborið við 29% Palestínumanna – og hjá Guardian og Sky News var samúðarmunurinn enn meiri. 79% Ísraelsmanna voru mennskaðir samanborið við 38% Palestínumanna í umfjöllun Guardian og 65% samanborið við 31% í umfjöllun Sky News.
Tilfinningar gísla og fanga
Umfjöllun fjölmiðla um gísla og fanga sýnir tvískinnung í mannúðarmálum.
Ísraelskir gíslar eru yfirleitt nefndir á nafn, fjölskyldur þeirra teknar í viðtöl og þjáningar þeirra settar í forgrunn. Palestínskir gíslar, þar á meðal þeir sem eru í haldi án ákæru, fá mun minni mannúðlega umfjöllun.
Þeta súlurit magngreinir misræmið í samúð í umfjöllun.
Stofnandi NewsCord, Nima Akram, sagði:
„Gögnin í þessari skýrslu eru ekki skoðanir, heldur niðurstaða kerfisbundinnar flokkunar á þúsunda úrdrátta úr fréttagreinum sem fjalla um sömu atburði, í tilraun til að mæla heildarhlutdrægni í þriggja ára umfjöllun um þetta langa, blóðuga þjóðarmorð.“
„Við stofnuðum NewsCord til að bera saman hvernig mismunandi fjölmiðlar fjalla um sömu sögu og þessi rannsókn er skýrasta dæmið hingað til á því hvers vegna það skiptir máli.“
Corbyn, þingformaður Your Party, sagði við Novara Media:
„Með fáeinum undantekningum hefur stór hluti breskra fjölmiðla veitti skjól fyrir glæpi Ísraelsmanna. Þeir hafa ekki metið líf Palestínumanna og Ísraelsmanna jafnt. Þeir hafa ekki dregið stjórnvöld til ábyrgðar fyrir eigin skammarlega þátttöku.“
Innrömmunin „Báðar hliðar“
Gagnasafnið sýnir fram á verulegar sannanir um innrömmunina „báðar hliðar“ þar sem helmingur greina Sky News skilgreinir árásir Ísraelsmanna sem „tvíhliða átök“ og vísar til 7. október þegar greint er frá árásum Ísraelsmanna á Gaza í 50% tilfella.
Hlutfall fréttagreina frá hverjum fjölmiðli sem innihalda innrömmunina „báðar hliðar“ — tungumál sem lýsir aðstæðum sem samhverfum átökum milli jafningja.
Hærra hlutfall þýðir að fjölmiðillinn hylur oftar valdaójafnvægið milli hernámsaðilans og þeirra sem eru hernumdir.
Í greiningu sinni á því hvernig hindranir á og brot á vopnahléum á Gaza eru skilgreind, komst NewsCord að því að bæði BBC og Sky skilgreindu Hamas oftar sem hindrun heldur en Ísrael og – kannski ótrúlegast – greindu frá því að Hamas hefði brotið vopnahléssamninga oftar en Ísrael.
Ísrael hefur brotið vopnahléið frá október 2025 þúsund sinnum á síðustu sex mánuðum og drepið að minnsta kosti 736 Palestínumenn.
Samtökin Palestine Solidarity Campaign (PSC) kallaði nýja gagnasafnið „mikilvæga skýrslu“ sem „bætir við yfirgnæfandi fjölda sönnunargagna sem sýna greinilega kerfisbundna og langtíma and-palestínska hlutdrægni í meginstraums fjölmiðlum“.
Peter Leary, aðstoðarforstjóri PSC, sagði við Novara Media:
„Við vitum að þessi hlutdrægni þjónar þeim tilgangi að hylma yfir og réttlæta áframhaldandi glæpi Ísraels gegn palestínsku þjóðinni, þar á meðal þjóðarmorð. Það er mikilvægt að við höldum áfram að draga fjölmiðla til ábyrgðar, sem ein af meginstoðum sem styðja við samsekt Bretlands í grimmdarverkum Ísraels.“
Að festa í sessi stríðsglæpi
NewsCord greindi einnig hvernig fjölmiðlarnir fjórir meta aðgerðir Ísraelshers á Gaza – sem alþjóðalög setja skýran ramma um – allt frá stríðsglæpum til þjóðarmorðs. Niðurstaðan var sú að Sky News minntist aðeins á „þjóðarmorð“ 12 sinnum í öllu gagnasafninu, BBC 15 sinnum og Guardian 21 sinnum. Til samanburðar minntist Al Jazeera á þjóðarmorð 58 sinnum.
Í skýrslunni er tekið fram: „Skortur á lagalegu orðalagi í umfjöllun getur fest í sessi aðgerðir sem alþjóðasamfélagið hefur flaggað sem hugsanlega glæpsamlegar.“
Lagaleg innrömmun
Alþjóðalög veita skýran ramma til að meta aðgerðir á Gaza, allt frá stríðsglæpum til þjóðarmorðs. Þetta súlurit tilgreinir hversu oft breskir fjölmiðlar vísa til þessara lagalegra hugtaka, þar á meðal þegar þeir nefna Alþjóðadómstólinn (ICJ), alþjóðalög, stríðsglæpi og þjóðarmorð. Skortur á lagalegu orðalagi í umfjöllun getur fest í sessi aðgerðir sem alþjóðalaga samfélagið hefur flaggað sem hugsanlega glæpsamlegar.
Hrá talning á því hversu oft hver fjölmiðill tilgreinir tiltekin lagaleg hugtök í öllum fréttagreinum sem greindar eru. Þetta eru algildar tölur, ekki prósentur — hærri tala þýðir að fjölmiðillinn fjallar oftar um alþjóðlegan lagaramma í umfjöllun sinni.
BBC greindi aðeins frá einni yfirlýsingu um þjóðarmorð frá ísraelskum ráðherra, þrátt fyrir að áætlað sé að um 500 slíkar yfirlýsingar hafi verið gefnar af ísraelskum stjórnmálamönnum, hermönnum, blaðamönnum og öðrum áhrifamiklum einstaklingum.
Í janúar 2025 greindi BBC News frá því að fjármálaráðherra Ísraels, Bezalel Smotrich, hefði talað um að skapa „aðstæður þar sem íbúafjöldi Gaza yrði helmingaður eftir tvö ár“. Tilvitnunin var innifalin í lokamálsgreinum langrar fréttar með fyrirsögninni: „Löng, löng leið framundan‘: Gaza endurbyggist frá núlli“. Í fyrirsögninni er ekkert sem gefur til kynna hver hefur eyðilagt Gaza, sem krefst þess að hún verði endurbyggð „frá núlli“.
Ef ekki er greint frá þjóðarmorðsmáli – eða það er ekki skilgreint sem slíkt – þá er því óumdeilt í opinberum vettvangi. Meðal yfirlýsinga sem jafngilda hvatningu til þjóðarmorðs frá október 2023 eru Yoav Gallant, varnarmálaráðherra Ísraels, sem sagði: „Við erum að berjast gegn dýrum og við munum bregðast við í samræmi við það“, Smotrich sagði: „Það gæti verið réttlætanlegt og siðferðilega réttlætanlegt að svelta tvær milljónir manna“ og yfirlýsing Isaac Herzog, forseta Ísraels, um að „það sé heil þjóð þarna úti sem beri ábyrgð“.
Frá október 2023 hefur Ísrael drepið meira en 71.000 Palestínumenn á Gaza – tala sem líklega er alvarlega vanmetin – þar á meðal að minnsta kosti 21.000 börn. Í árásunum 7. október drápu Hamas-liðar að sögn 1.200 manns, þar af 810 óbreyttir borgarar, og 37 börn.
Í kjölfar birtingar á fjölmiðlagreiningu sinni á umfjöllun um Gaza, kallar NewsCord formlega eftir því að BBC, Sky News og Guardian fari opinberlega yfir umfjöllun sína miðað við sönnunargögn, leiðrétti skjalfest ójafnvægi í rammagerð, tilvísun og meðalhófi, og birti og endurskoði ritstjórnarvenjur, þar á meðal notkun BBC á „Heilbrigðisráðuneyti Hamas“. NewsCord kallar einnig eftir skuldbindingu til áframhaldandi sjálfsskoðunar með hlutlægum mælikvörðum, sem – í tilfelli BBC – segir að ættu að vera birtir reglulega þar sem útvarpsstöðin er opinberlega fjármögnuð.
NewsCord, sem er hluti af hagnaðarlausu samtökunum Tech For Palestine, notar viðamikinn greiningarvettvang sem sameinar gervigreind með mannlegri staðfestingu og mælanlegum mælikvörðum til að safna saman, bera saman og greina rammagerð, tungumál, tón og framsetningu, svo eitthvað sé nefnt í ritstjórn. Fréttasamanburðar- og vettvangur samantektar þeirra er fáanlegur sem smáforrit, vefsíða og viðbót fyrir vafra.
Þetta er ekki í fyrsta skipti sem BBC hefur verið gagnrýnt fyrir hlutdrægni í umfjöllun sinni um þjóðarmorðin á Gaza. Í júní 2025 leiddi greining Centre for Media Monitoring á meira en 35.000 efnisþáttum BBC í ljós að umfjöllun stöðvarinnar var kerfisbundið hlutdræg gegn Palestínumönnum og uppfyllti ekki kröfur um hlutleysi.
Sky News benti á að gagnagreiningin innihaldi ekki myndbandafréttaflutning þeirra eða uppruna fréttaumfjöllun frá öllu svæðinu. The Guardian neitaði að tjá sig um málið. BBC var beðið um athugasemdir.
Þegar breskir fjölmiðlar vitna í tölur um mannfall Palestínumanna, setja þeir þær fram sem staðreyndir, eigna þær Heilbrigðisráðuneyti Gaza eða bæta við orðum eins og „tengt Hamas“? Þessi greiniing sýnir hvernig fjölmiðlar meðhöndla trúverðugleika palestínskra heimilda samanborið við ísraelskar og hvort orðalagið sem notað er grafi óbeint undan áreiðanleika tilkynntra mannfalla.
Hver súla sýnir hlutfall tilvitnana í dauðsföll þar sem fjölmiðill notar ákveðna skilgreiningu. „Tengt Hamas“ grefur undan trúverðugleika, „Heilbrigðisráðuneytið“ er hlutlaus tilvísun, „Læknar“ vitna beint í heilbrigðisstarfsmenn og „Staðreynd“ sýnir töluna án fyrirvara. Sundurliðunin sýnir hvernig hver fjölmiðill nálgast trúverðugleika gagna um palestínsk dauðsföll.
Höfundur fréttagreinar er Harriet Williamson ritstjóri og fréttaritari fyrir Novara Media.
Úrdráttur og samantekt, í lauslegri þýðingu, úr fréttagreiningu Novara Media á nýlegri úttekt á umfjöllun breskra fjölmiðla um þjóðarmorð Ísraels á Gaza ásamt tölfræðiupplýsingum og greiningum frá úttektarskýrslu NewsCord, sjá heimildir hér að neðan.