Útskýring: Vinnuskilgreining IHRA á gyðingahatri
Hver er vinnuskilgreining IHRA á gyðingahatri?
Vinnuskilgreining á gyðingahatri, þar á meðal 11 dæmi, sem upphaflega var samin undir verndarvæng bandarísku gyðinganefndarinnar (AJC) og Evrópsku eftirlitsmiðstöðvarinnar um kynþáttafordóma og útlendingahatur (EUMC) snemma á fyrsta áratug 21. aldar og samþykkt í örlítið breyttri mynd af Alþjóðabandalagi um minningu Helfararinnar (IHRA) árið 2016. Upphaflega var ekki ætlast til af höfundum hennar að vera notuð af stjórnvöldum og öðrum eins og gert hefur verið, heldur hófst útbreiðsla hennar árið 2005 þegar hún var birt á vefsíðu EUMC.
IHRA, ísraelsk stjórnvöld og stuðningsmenn hennar kynntu hana og hafa 29 lönd (frá og með febrúar 2021) samþykkt hana eða stutt hana, nánast öll evrópsk lönd, ásamt fjölda menntastofnana og alþjóðastofnana. Meðal landanna eru Bandaríkin, Bretland, Kanada, Frakkland og Þýskaland. Í desember 2019 gaf Donald Trump forseti út tilskipun sem beindist að palestínskum nemendum og öðrum gagnrýnendum Ísraels á bandarískum háskólasvæðum samkvæmt skilgreiningu IHRA. Í febrúar 2021 sagði aðstoðarráðherra lýðræðis, mannréttinda og vinnumála að stjórn Bidens styddi hana einnig.
Hvað er að IHRA?
Sum dæmi vinnuskilgreinarinnar eru verulegum vandkvæðum bundin, þar á meðal:
- „Að neita Gyðingum um sjálfsákvörðunarrétt, t.d. með því að halda því fram að tilvist Ísraelsríkis sé rasistastarfsemi.“
- „Að beita tvöföldum stöðlum með því að krefjast hegðunar af því [Ísrael] sem ekki er búist við eða krafist af neinum öðrum lýðræðisþjóðum.“
IHRA blandar saman lögmætri gagnrýni á Ísrael og gyðingahatri
Dæmið um að „fullyrða að tilvist Ísraelsríkis byggist á kynþáttastefnu (rasisma)“ er vandasamt vegna þess að stofnun Ísraels sem gyðingaríkis (1947-1949) byggðist á þjóðernishreinsunum á milli 750.000 og einnar milljónar frumbyggja Palestínumanna, sem voru hraktir frá heimilum sínum og neitað lagalegum rétti sínum til að snúa aftur, allt til þessa dags vegna þess að þeir eru ekki gyðingar. Þeir Palestínumenn, um það bil 150.000, sem eftir voru innan þess sem síðar varð Ísrael fengu ríkisborgararétt en mestallt land þeirra var tekið af þeim til notkunar fyrir ísraelska Gyðinga og þeim var stjórnað af herstjórn kúgunar og mismununar fram til ársins 1966.
Í dag heldur Ísrael áfram kerfisbundið að mismuna Palestínumönnum með ísraelskt ríkisfang og öðrum ríkisborgurum sem ekki eru Gyðingar, sem eru meira en 20% íbúanna, þar á meðal meira en 50 lög eins og lögin um „gyðingaþjóðríkið“ sem samþykkt voru sem ein af hálfstjórnarskrárbundnum grundvallarlögum landsins árið 2018. Meðal annars lýsir það því yfir að rétturinn til sjálfsákvörðunar í Ísrael sé „einstakur fyrir Gyðinga“ og hvetur stjórnvöld til að stuðla að „byggð Gyðinga [aðskildum borgum og bæjum] sem þjóðargildi.“
Frá árinu 1967 hefur Ísrael stjórnað milljónum Palestínumanna á hernumdu svæðunum í Palestínu (Vesturbakkanum, Austur-Jerúsalem og Gaza) með ofbeldisfullri herstjórn mismununar, sem neitar þeim um grundvallarréttindi, þar á meðal réttinn til friðsamlegra mótmæla, vegna þess að þeir eru ekki gyðingar. Á sama tíma, á sama svæði, byggir Ísrael aðskildar ólöglegar byggðir á hernumdu palestínsku landi fyrir landnemagyðinga sem njóta fullra réttinda og forréttinda ísraelsks ríkisborgararéttar.
Í allri sögu sinni hefur aðeins verið um sex mánaða tímabil (1966-67) þar sem Ísrael stjórnaði ekki yfir fjölda Palestínumanna með kynþáttafordómum og ólýðræðislegri herstjórn.
Margir lögfræðingar og mannréttindasamtök, þar á meðal Amnesty International, Human Rights Watch, ísraelsku mannréttindasamtökin B’Tselem og Yesh Din og fleiri, hafa sakað Ísrael um að fremja glæp aðskilnaðarstefnu gegn palestínsku þjóðinni. Eins og Amnesty International benti á árið 2022: „Ísrael hefur komið á fót og viðhaldið stofnanabundnu stjórnkerfi kúgunar og yfirráða yfir palestínsku þjóðinni í þágu gyðinga í Ísrael – eða kerfis aðskilnaðarstefnu – sem hefur haft stjórn á lífi Palestínumanna frá árinu 1948. Amnesty International kemst að þeirri niðurstöðu að Ísraelsríki líti á og komi fram við Palestínumenn sem óæðri kynþáttahóp þar sem þeir eru ekki gyðingar.“
IHRA blandar saman gyðingahatri og and-síonisma
Tilvísunin í að „neita Gyðingum sjálfsákvörðunarrétti sínum“ er vandkvæðum bundin þar sem hún ruglar saman andstöðu við trúarlega og stjórnmálalega hugmyndafræði sem Ísrael var stofnað á, síonisma og tilvist Ísraels sem „gyðingaríkis“ við hatur á Gyðingum og gyðingatrú.
Samkvæmt þessu dæmi eru Palestínumenn og aðrir (þar á meðal Ísraelar og aðrir Gyðingar) sem berjast fyrir einu lýðræðisríki með jöfnum réttindum fyrir alla í Palestínu/Ísrael taldir gyðingahatursfullir þar sem þeir andmæla því að Ísrael sé „gyðingaríki“.
Til viðbótar við að vera vopnuð ófrægð gegn Palestínumönnum og stuðningsmönnum þeirra, skaðar það baráttuna gegn raunverulegri gyðingahatursfullri fordómahyggju að blanda saman síonisma og gyðingahatri, sem hefur orðið fyrir ógnvekjandi endurkomu í Bandaríkjunum og annars staðar á undanförnum árum.
IHRA ógnar tjáningarfrelsi og fræðilegu frelsi
Þar sem vinnuskilgreining IHRA blandast saman við gyðingahatur, hefur hún einnig verið fordæmd af hópum sem berjast fyrir borgaralegum réttindum, fræðimönnum og öðrum sem ógn við tjáningarfrelsi og akademísku frelsi, sem hefur kæft og refsað röddum sem gagnrýna Ísrael og brot þess á réttindum Palestínumanna. Í Bretlandi hefur ríkisstjórnin jafnvel hótað að skera niður fjárveitingar til menntastofnana sem ekki taka hana upp.
Hver hefur gagnrýnt að stjórnvöld og aðrir hafi samþykkt hana?
- Aðalhöfundur skilgreiningarinnar, Kenneth Stern, hefur talað gegn því að hægrisinnaðir gyðingahópar og aðrir „noti vopn“ hennar til að þagga niður í gagnrýnendum Ísraels. Í skoðanagrein frá árinu 2019 varaði hann við því að tilskipun Trumps, sem byggðist á henni, væri „árás á akademískt frelsi og tjáningarfrelsi“ sem „myndi ekki aðeins skaða palestínska stuðningsmenn heldur einnig gyðinga nemendur og kennara og akademíuna sjálfa“.
- Mannréttinda- og borgaraleg réttindaverndarsamtök, þar á meðal ACLU, National Lawyers Guild, Center for Constitutional Rights og Palestine Legal í Bandaríkjunum.
- Þúsundir fræðimanna, menntamanna og mannréttindalögfræðinga, þar á meðal margir gyðingar, hafa undirritað bréf þar sem þau fordæma þetta sem ógn við fræðilegt frelsi og tjáningarfrelsi, þar á meðal meira en 50 fræðimenn sem sérhæfa sig í gyðingahatri, sögu gyðinga og Helfararinnar.
- Meira en 40 frjálslyndar og framsæknar gyðingasamtök, þar á meðal Americans for Peace Now og Jewish Voice for Peace í Bandaríkjunum.
- Ritstjórnir The New York Times, The Los Angeles Times og The Washington Post, sem fordæmdu tilskipun Trumps sem byggð var á henni.
- Palestínumenn, þar á meðal mannréttindafrömuðir, fræðimenn og menntamenn, hafa fordæmt að blanda saman gyðingahatri og and-síonisma sem tilraun til að rægja þá og bæla niður baráttu þeirra fyrir frelsi.
Frekari upplýsingar:
- Staðreyndablað: Is Israel an Apartheid State? – Institue for Middle East Understanding.
- Staðreyndablað: Palestinian Citizens of Israel – Institue for Middle East Understanding.
- The IHRA Working Definition of Antisemitism and Academic Freedom. – Sindre Bangstad Research Professor at KIFO in Oslo, Norway.
Ofangreindar upplýsingar, í lauslegri þýðingu, um IHRA birtust m.a. á vefsíðu Institute for Middle East Understanding.
